'Ook op Schiphol was er chaos geweest'

Logistieke lessen vallen er nauwelijks te trekken uit de aardbevingsramp in Haiti, zegt luchtvrachtbroker Chapman Freeborn. ‘Een ramp blijft altijd improviseren.'

De teller staat bij general manager Niels Boelens van de Nederlandse Chapman Freeborn Airmarketing op 110 vrachtvluchten. Dat is het aantal charters dat de luchtvrachtmakelaar sinds de desastreuze aardbeving van 12 januari van dit jaar op Haïti en het buurland Dominicaanse Republiek heeft laten uitvoeren. Nog steeds worden wekelijks vrachtvluchten afgewikkeld, zegt de luchtvrachtmakelaar ‘maar wij naderen nu langzaamaan het einde van onze betrokkenheid. Ik denk dat wij 95 procent hebben gehad. Het merendeel van de hulpgoederen wordt nu over de weg uit het buurland en via de zee aangevoerd. ‘ Het accent ligt bij de hulpvluchten niet langer op de aanvoer van medicijnen, water en voedsel maar op de aanvoer van tenten, keukens en muskietennetten. ‘Het regenseizoen is begonnen en iedereen wil een dak boven het hoofd. Daar is nu vooral behoefte aan.'
       

Boelens coördineert de vrachtvluchten vanuit Amsterdam nu op afstand. ‘Niets komt meer uit Europa, maar wordt rechtstreeks uit bijvoorbeeld Afrika en Azië overgevlogen naar Haïti. Uit Pakistan halen wij nu de meeste tenten. Ik wist het ook niet, maar de grootste tentenfabrikanten van deze wereld zijn gevestigd rond Karachi. Die leveren zomaar duizend tenten per week af. Daarnaast halen wij muskietennetten uit Tanzania en komt er nog een beetje uit China. Wij huren voor deze vluchten onder meer de B747-400's van de Amerikaanse chartermaatschappij Kalitta Cargo in. Zij vliegen veel lading vanuit de VS naar de Amerikaanse strijdkrachten in Afghanistan. Wij bieden ze dan voor de retourvlucht nog de nodige betalende lading aan.'

De situatie op de grond rond de luchthaven van de hoofdstad Port-au-Prince is ook grotendeels genormaliseerd, aldus Boelens. Uitwijken naar de omliggende eilandstaten is er niet meer bij.
      

De Amerikaanse luchtmacht heeft sinds 1 maart de controle over de luchthaven van hoofdstad Port au Prince en het luchtruim weer overgedragen aan de Haïtiaanse overheid. Dat heeft volgens Boelens voordelen en nadelen. ‘Zo is het nu veel makkelijker geworden om de noodzakelijke slots te krijgen. In het verleden trokken de Amerikanen de eigen hulporganisaties wel eens voor bij het toewijzen van slots. Een beetje vriendjespolitiek. Dat gebeurt nu niet meer.'
       

Een groot nadeel van het vertrek van de Amerikanen is volgens de luchtvrachtmanager dat de vrachtafhandeling op de luchthaven niet meer gratis is. ‘Er moeten nu door het vertrek van de Amerikanen gewoon weer commerciële afhandelingstarieven worden betaald voor het lossen van de vliegtuigen. Dat maakt het allemaal een stuk duurder.‘ Praktische problemen zijn er ook. Zo wordt de meeste lading nu in luchtvrachtcontainers afgeleverd. ‘Dat levert problemen op omdat er nauwelijks tijd is om lege containers mee terug te nemen. Je hebt maar drie uur op het vliegveld en dan moet je alweer vertrekken. Het blijft gewoon improviseren.'
       

Na de tsunami van december 2004 is Haïti de grootste hulpoperatie waar Chapman Freeborn bij betrokken is. Nieuwe lessen heeft Boelens daarbij niet geleerd. ‘Bij elke ramp stellen wij een crisisteam samen in ons hoofdkantoor in Londen. Dat gaat direct kijken waar in het crisisgebied de geschiktste luchthavens zijn want niet elk vliegveld kan worden aangevlogen met bijvoorbeeld een B747. Je kijkt ook of de juiste afhandelingsspullen aanwezig zijn en of er ter plekke voldoende kredietfaciliteiten zijn te verkrijgen. Daarnaast moet je zeker weten dat er voldoende brandstof aanwezig is.'

Een ramp betekent altijd chaos en improvisatie, Ook voor een specialist als Chapman Freeborn, zegt Boelens. De Haïtiaanse regering wil hij dan ook niets verwijten. ‘Het was voor de centrale overheid al moeilijk in de normale situatie het land te besturen. Hoe verwerk je dan de enorme toestroom aan vrachtvliegtuigen. Dat is een moeilijke opgave.'
       

De luchthaven van Port au Prince is berekend op 140 slots per dag, terwijl er aanvragen waren voor het tienvoudige, zegt hij. ‘Ook Schiphol met zijn grote vrachtafhandelaars zou problemen hebben gehad die toestroom aan vracht te verwerken.'
       

De luchtvrachtmakelaar heeft veel respect hoe de Amerikaanse luchtmacht de coördinatie van de hulpoperatie op zich heeft overgenomen en ook direct heeft gezorgd voor veiligheid op de straten. Door het gebrek aan slots moest Chapman Freeborn in de eerste weken uitwijken naar buurland Dominicaanse Republiek. Het ging daarbij om meer dan 50 procent van het aantal charters. ‘Aanvankelijk leverde dit veel logistieke problemen op voor onze relaties, maar het natransport werd uiteindelijk ook vanaf de Dominicaanse hoofdstad Santo Domingo ingevuld zodra voldoende trucks werden gevonden', aldus Boelens. ‘Het leverde wel een vertraging van een tot twee dagen op, maar met Santa Domingo beschikten wij wel over een luchthaven met voldoende brandstof. Dat was niet het geval in Haïti, waar de vrachtvliegtuigen kerosine moesten meenemen voor de terugvlucht. Daardoor zat je bij de rechtstreekse vrachtvluchten op Haïti met ladingsrestricties die wij niet hadden.'

Volgens Boelens valt er terugblikkend niet veel te verbeteren. ‘Elke ramp is anders.' Wel onderstreept hij dat het belangrijk is dat de hulpverlening snel op gang komt. De bouw van regionale hubs met hulpgoederen vindt Boelens dan ook een goed idee. ‘Wij kennen het al in Dubai en ook Panama schijnt een grote opslagplaats voor hulpgoederen te hebben.'
       

Buurland Jamaica wil nu op een oude luchtmachtbasis een centrum voor hulpgoederen openen voor de Caribisch gebied. Een initiatief dat Boelens toejuicht. ‘De eerste 48 uur kan er dan met een regionale hub direct hulp worden geboden.'

Publicatiedatum: 26 maart 2010